Avrupa'da Yangın Bilmecesi: Uydudan Görüyor Ama Kundakçıyı Bulamıyor

Avrupa'da günlerdir devam eden orman yangınları Franda ve İspanya başta olmak üzere binlerce hektar alanı küle çevirdi. Kıtada uydular aracılığı ile yangın tespiti ve müdahalesi için dünyanın en gelişmiş sistemlerinden biri kurulurken, yangını kimin çıkardığı ve neden çıkardığı halen bulunamıyor. Çünkü Avrupa Birliği genelinde kundaklama suçuna ilişkin ortak bir tanım, ortak soruşturma sistemi ve karşılaştırılabilir veri tabanı bulunmuyor.

Yangınlar İzleniyor, Kundakçılar Değil

AB, Sivil Koruma Mekanizması ve rescEU sistemiyle yangınlara müdahale kapasitesini son yıllarda önemli ölçüde artırdı. Ayrıca Copernicus uyduları ve Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi (EFFIS), yangınların nerede başladığını, nasıl yayıldığını ve ne kadar alanı etkilediğini anlık olarak gösterebiliyor.

Ancak bu sistemler, bir yangının kasten çıkarılıp çıkarılmadığını ya da failin kim olduğunu belirleyemiyor. Bu nedenle soruşturmalar tamamen ulusal polis birimleri ve adli incelemelerle yürütülüyor.

Her Ülke Farklı Uyguluyor

AB ülkelerinde kundakçılık suçuna ilişkin ortak bir hukuk sistemi bulunmuyor.

İspanya ve Portekiz, orman yangınlarını özel suç olarak düzenlerken Almanya daha genel kundakçılık hükümlerini uyguluyor. Fransa'da ise kasıtlı olarak orman yakan kişiler, ağır çevresel zarar veya can kaybı riski oluşması halinde 15 yıla kadar hapis ve 150 bin avroya kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor.

Bu farklı uygulamalar nedeniyle Avrupa genelinde ortak istatistik oluşturmak da zorlaşıyor.

Amaç Ekonomik Kazancı Engellemek

Bazı ülkeler kasıtlı yangınların ekonomik nedenlerle çıkarılmasını önlemek için yeni kurallar getirdi. İspanya, yanan orman arazilerinin 30 yıl boyunca farklı amaçlarla kullanılmasını büyük ölçüde yasaklarken, Portekiz de benzer sınırlamalar uyguluyor.

Bu düzenlemelerle, araziyi yakıp daha sonra tarım veya imar amacıyla değerlendirme girişimlerinin önüne geçilmesi hedefleniyor.

İklim Değişikliği Riski Büyütüyor

Uzmanlara göre iklim değişikliği daha fazla kundakçı ortaya çıkarmıyor ancak çıkan her yangını çok daha yıkıcı hale getiriyor. Artan sıcaklıklar, uzun süren kuraklık ve sıcak hava dalgaları bitki örtüsünü kurutarak küçük bir kıvılcımın bile büyük bir felakete dönüşmesine neden oluyor.

Avrupa Komisyonu verilerine göre 2025 yılında AB'de yanan alan 1 milyon hektarı aşarak rekor seviyeye ulaştı.

En Büyük Eksik: Ortak Suç İstihbaratı

AB bugün yangınları uzaydan takip edebiliyor, hasarı kısa sürede hesaplayabiliyor ve sınır ötesi müdahaleyi koordine edebiliyor. Ancak uzmanlara göre en büyük eksik, kundakçılarla ilgili ortak bir Avrupa veri tabanının ve istihbarat sisteminin bulunmaması. Bu nedenle yangınların arkasındaki failler ve motivasyonlar konusunda ülkeler hâlâ kendi ulusal soruşturmalarına güvenmek zorunda kalıyor.